Historijski arhiv Sarajevo
| Postavljen Vodič kroz fondove i zbirke |
Svrha "Vodiča kroz fondove i zbirke Historijskog arhiva Sarajevo" nije da detaljno informiše istraživača o svim podacima sadržanim u arhivskoj građi, to je uostalom i nemoguće, nego prvenstveno da uputi na istraživanja u Historijskom arhivu Sarajevo, gdje će, vjerujemo, naći podatke za oblast koja ga interesuje. |
|
Uvod iz monografije „Istorijski arhiv Sarajevo 1948-2008“ povodom 60 godina postojanja: Žuti, šuštavi pergamenti, makar na izgled i mrtvi, rječitiji su od ljudi. Jer govore o svemu... [1] 60 godina, - za historiju - jedan tren; - za Arhiv - kratak početak stvaranja značajne institucije; - za čovjeka - skoro cio životni vijek u kojem je mnogo toga doživio i vidio, stekao brojna znanja i iskustva. _________________________________________________________________
Istorijski arhiv Sarajevo imao je sreću da su njegovi uposlenici uvijek i u svemu bili skromni, osim u poslu kojeg su privilegirano obavljali. Njima su zidovi depoa i arhivski dokumenti uvijek imali najljepšu boju. Zato zanimljivu priču o svojih 60 godina započinjemo osvrćući se podjednako i na čovjeka i na instituciju koji su u Istorijskom arhivu uvijek bili jedno. Tradicija čuvanja arhivske građe na području Sarajeva seže od srednjevjekovnih vremena, o čemu svjedoče sačuvani primjerci listina, povelja, rukopisnih knjiga i raznih drugih dokumenata historijskog, kulturnog, ekonomskog, političkog i drugog značaja i vrijednosti. Iako u periodu osmanske a ni austrougarske uprave, a kasnije ni u Kraljevini SHS, odnosno Kraljevini Jugoslaviji, u Bosni i Hercegovini, pa ni Sarajevu, nije formirana samostalna arhivska ustanova, ipak je organizirano čuvanje arhivske građe, i što više, njena naučna obrada i objavljivanje. Tako u Sarajevu, kao centru Bosanskog sandžaka, još u XVI stoljeću egzistira funkcija Defteri-emina, kao čuvara zvaničnih katastarskih knjiga i državne arhive uopće [2]. Tek sredinom devetnaestog stoljeća i reformama u Osmanskom carstvu, dolazi do poboljšanja mehanizama za upravljanje zapisima i stavaranja uslova za odgovarajuću brigu o odlaganju spisa koji su do tada čuvani u raznim magacinima bez odgovarajućih uslova. Četrdesetogodišnji period austrougarske uprave ( 1878-1918) obilježen je intenzivnijon brigom i sistematičnijom evidencijom spisa i arhivske građe.
Tako je već Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu u Prvoj provizornoj uredbi o poslovanju institucija u Bosni i Hercegovini od 16.2.1879. godine, a koja je objavljena u Zborniku zakona i naredaba za BiH u Beču 1880.godine [3], u članu 17 naložila da se diplome, ugovori i svi zapisi od važnosti imaju čuvati na sigurnom. U Općinskom štatutu za grad Sarajevo iz 1883. godine [4] u članu 47 navodi se da se sjednički zapisnici čuvaju u općinskom arkivu gdje moraju biti pristupni svakom članu općinskog zastupstva. U okviru odsjeka Vladinog povjerenika za glavni grad Sarajevo, 1914. godine egzistirao je i Pomoćni ured sa arhivom i otpravništvom. Iako je u periodu Kraljevine SHS, odnosno Kraljevine Jugoslavije postojao Projekat Zakona o državnim arhivima i registraturama, koji je predviđao osnivanje i arhiva u Sarajevu, do njegove realizacije nažalost nije došlo.
Uviđajući neophodnost, značaj i važnost jedne arhivske ustanove za grad Sarajevo, kao centra cjelokupnog političkog, ekonomskog i kulturnog života, Narodni odbor grada Sarajeva je, po ugledu na slične ustanove koje su već postojale u Beogradu, Zagrebu i Ljubljani, predložio osnivanje Arhiva. Aktom o osnivanju nosio je naziv Arhiv grada Sarajeva .Odluku o osnivanju Arhiva, koja je donesena pod brojem I/6491, donio je Narodni odbor grada Sarajeva 3. maja 1948. godine, a stupila je na snagu objavljivanjem u Službenom listu Narodne Republike Bosne i Hercegovine br.20, od 20. maja iste godine. Zvaničan početak rada Ozbiljnije pripreme za zvaničan početak rada Arhiva započele su još 7. januara 1948.godine u sobi Gradskog narodnog odbora broj 106. Nedostatak kancelarijskog i smještajnog prostora bile su prve muke i iskušenja u procesu stvaranja Arhiva. To ilustrativno potvrđuje akt br.18/48 Gradskog narodnog odbora, Odjeljenja za kulturu i umjetnost, kojim se traži od ekonomata da u toj prostoriji, za smještaj Gradskog arhiva, nabavi jedan pisaći stol, dvije stolice, ormar i stalažu za spise i postavi novu peć. Prvi službenik koji je u to vrijeme u Odjeljenju za kulturu i umjetnost vođen kao “refrent za poslove Arhiva” bio je Hazim Šabanović [5], poznati historičar i osmanist. Arhiv je tako prvo bio smješten u jednoj sobi, zatim u dvije manje tavanske prostorije veličine 40 kvadratnih metara u zgradi Gradske Vijećnice. Početak je bio opterećen mnogim poteškoćama. Sredstva kojima je Arhiv u početku raspolagao bila su veoma skromna, a nije imao ni svog stalnog kadra.
Narodni odbor grada Sarajeva upućivao je na rad u Arhiv, na kraće ili duže vrijeme, (obično na po dva do tri mjeseca) službenike Narodnog odbora Grada. Arhiv je u početku djelovao samo na području grada Sarajeva, ali je vremenom prerastao u regionalnu arhivsku ustanovu u čijoj je nadležnosti vršenje arhivske djelatnosti na široj teritoriji.
Sve do 1950. godine radilo se uglavnom na pronalaženju, evidentiranju i prikupljanju arhivske građe koja se nalazila na raznim mjestima. Cjeline su često bile razdvojene, a i nesavjesni pojedinci su neovlašteno prisvajali vrijedne fondove i zbirke ili njihove dijelove. U to vrijeme bilo je najvažnije preuzeti dokumente u Arhiv da ne bi bili uništeni i da bi bili sačuvani. Sredinom 1950. godine, zbog bolesti i navršenih godina u penziju odlazi prvi upravnik Arhiva – Šukrija Kurtović [6], a na njegovo mjesto imenovan je Hamid Dizdar. Od tog perioda Arhiv djeluje kao samostalna institucija. Tada je prvi put utvrđena i organizaciona struktura i zasnovan stalni radni odnos sa određenim brojem radnika, uglavnom niže stručne spreme. Obilje arhivske građe koja je do tada prikupljena i zadaci koji su stajali pred Arhivom na sređivanju i obradi prikupljene građe, bili su u velikom nesrazmjeru sa brojem uposlenika koji su radili. Krajem 1952. godine Arhivu je dodijeljeno nešto više prostora, tako da tada površina za smještaj prikupljene arhivske građe i za rad uposlenih iznosi oko 150 kvadratnih metara. Međutim, količina arhivske građe koja je priticala bila je sve veća, pa Narodni odbor grada 1953. godine dodijeljuje Arhivu polovinu zgrade tadašnjeg Muzeja grada Sarajeva, u ulici Svetozara Markovića 50. Arhivu je dodijeljeno desetak manjih ili većih prostorija za rad i za smještaj arhivske građe, čija je površina iznosila oko 250 kvadratnih metara, ali koje nisu bile podesne za smještaj i čuvanje jer u njima arhivska građa nije bila dovoljno zaštićena. Godine 1966. Arhiv je dobio prostorije u zgradi tadašnjeg Prirodno-matematskog fakulteta u ulici Maršala Tita br. 112. Ni ove prostorije nisu bile dovoljne za potrebe Arhiva jer nisu omogućavale dalji razvoj i izvršavanje obaveza koje su mu stavljene u zadatak. Čuvanje i zaštita arhivske građe, kao i druga pitanja iz rada arhivske službe uopšte, tada su već dobrim dijelom bili zakonski regulisani. Skupština NRBiH donijela 1962. godine Zakon o arhivima [7], a 1965. godine su izvršene izmjene i dopune tog zakona [8] kojim su posebno naglašene obaveze imalaca registraturskog materijala da ga isti čuvaju i stručno održavaju. Prostorije u ulici Maršala Tita br. 112 predstavljale su samo djelimično rješenje za Arhiv, i to u odnosu na dotadašnje stanje, ali ne u odnosu na potrebe. Posebno je bila teška situacija sa prostorom za smještaj arhivske građe – jedan od depoa je bio zgrada Hanikaha (jedna od najstarijih građevina u gradu, koju je Arhiv napustio tek u decembru 1990. godine kada je arhivska građa preseljena u depo na Vrbanjušu u ulicu Porodice Foht, današnja Čadordžina ulica br. 90). Problem smještaja građe nije zadovoljavajuće riješen ni sljedeće, 1967. godine, kada su Arhivu dodijeljene, također neadekvatne podrumske prostorije u zgradi Skupštine opštine Centar. Arhiv je poslije 1972. godine brže mijenjao kadrovsku strukturu. Dolazili su novi kadrovi, koji su imali adekvatniju školsku spremu, a užu specijalnost (stručnost) iz arhivistike sticali su iskustvom u radu, usavršavanjem na tečajevima i seminarima, uglavnom onim koji su organizovani pri Arhivu Srbije, ali i kroz savjetovanja koja je organizovalo Društvo arhivskih radnika Bosne i Hercegovine, kao i Društvo arhivskih radnika Jugoslavije. Značajan korak u pogledu obezbjeđivanja povoljnijih uslova za rad Arhiva, prvenstveno uposlenika, učinjen je 1973. godine. Skupština opštine Centar dodijelila je Arhivu zgradu u Koturovoj ulici br. 3. Poslije temeljite adaptacije, u zgradu su smještene sve službe Arhiva, a obezbijeđen je i prostor za rad Komisije za ediciju „Sarajevo u revoluciji“. Također, bolje je smješten i dio arhivske građe (priručni depo za građu koja se sređuje i obrađuje, depoi u podrumu). U junu mjesecu 1975.godine Arhiv grada Sarajeva mijenja svoje ime i od tada nosi naziv Istorijski arhiv Sarajevo. Tek 1978.godine, uz podršku Skupštine grada, obezbjeđen je i adaptiran depo (zamišljen i kao sklonište) od oko 200 kvadratnih metara u tadašnjoj ulici Vase Miskina 13, sada ulica Ferhadija (u taj prostor preseljena je građa iz podruma Skupštine opštine Centar). Za opremanje tog prostora nabavljene su, za to doba, najsavremenije arhivske ekonom, tzv. „voz“ police. Iako je time učinjeno mnogo na adekvatnoj zaštiti, ostali su uzaludni napori za obezbjeđenje tehničkih sredstava (oprašivanje, dezinfekcija, kopiranje, konzervacija itd). Ovaj depo, atomsko sklonište bio je podložan poplavama. U nekoliko navrata usljed poplava stradao je dio arhivske građe. Zbog toga su vršeni uglavnom manji zahvati (zbog nedostatka novca) kako bi se spriječile poplave, ali taj prostor do danas nije adekvatno sređen.
Sredinom sedamdesetih u Arhivu radi 1 viši arhivist, 5 arhivista, 6 arhivskih tehničara i 2 arhivska manipulanta. Organizaciona struktura Arhiva se mijenja i prilagođava potrebama i obavezama koje proističu iz tadašnjeg zakona. Arhiv u tom periodu ima dva odsjeka i jednu samostalnu službu: Odsjek za sređivanje i obradu arhivske građe i Odsjek za opšte poslove (koji ima dvije službe – Službu za evidenciju, nadzor i zaštitu arhivske građe u registraturama, tzv. „vanjsku službu“ i Službu za opšte poslove) i Samostalnu službu depoa, korištenja i tehničke zaštite arhivske građe i knjižnog fonda.
Jačanje kadrovske strukture omogućilo je da Arhiv brže i sigurnije obavlja zakonom predviđene obaveze (od nadzora nad registraturama do opsluživanja istraživača i izdavanja uvjerenja po zahtjevu stranaka), te da posveti veću pažnju izdavačkoj djelatnosti. U tom pogledu je bilo od izuzetnog značaja izdavanje edicije (4 toma) „Sarajevo u revoluciji“ i edicije „Sarajevo u socijalističkom periodu“ (2 toma). Rad na ovim projektima ne samo da su izveli Arhiv iz anonimnosti nego su ga, prema izraženim mišljenjima kritike, svrstali među značajne kulturne i naučne institucije Sarajeva. Sredinom 1986.godine Gradska komisija za obrazovanje, kulturu i nauku je proglasila Arhiv radnom organizacijom od posebnog društvenog interesa. Kadrovska struktura Krajem osamdesetih struktura stručnog kadra bila je sljedeća: 1 arhivski savjetnik, 2 viša arhivista, 12 arhivista, 8 arhivskih tehničara i 1 manipulant. I pored takve strukture i brojnosti kadra osjećao se nedovoljan broj stručnih radnika jer je količina građe u Arhivu u tom periodu bila preko 3000 dužnih metara. Nedostatak smještajnog prostora postajao je sve izraženiji. Tokom nedavnih ratnih događanja (1992.-1995.) Arhiv je uspio sačuvati cjelokupnu arhivsku građu, koja se nalazila u njegovom posjedu, zahvaljujući u prvom redu njegovim radnicima. Zgrada Arhiva je u maju 1992. godine pogođena granatom. Na sreću, tada nije niko poginuo niti je ranjen. Bez obzira na sve opasnosti koje su svakodnevno prijetile radnicima Arhiva i njihovim porodicama, oni su revnosno izvršavali svoje profesionalne zadatke i time pokazali svoju istinsku ljubav prema struci, ali i baštini koju su svojim nesebičnim zalaganjem uspjeli sačuvati. Tome, između ostalog, u prilog ide i činjenica da je Arhiv u periodu 1992.-1995. godine preuzeo arhivsku građu od 34 registrature. Odlukom Skupštine Kantona Sarajevo od 24.07.1997.godine, Kanton preuzima prava osnivača JU Istorijski arhiv Sarajevo [9]. Upravna zgrada Arhiva je poslije rata, 1999.godine, premještena u novi, mnogo manji prostor koji ne odgovara stvarnim potrebama, u ulicu Alipašina 19, gdje se i sada nalazi. Osim što je prostor upravne zgrade neadekvatan i nefunkcionalan, arhivska građa je na 3 lokacije, što u velikoj mjeri otežava normalan i efikasan rad. U pogledu stručnog kadra Arhiv je nakon rata oslabljen. Jedan broj ljudi je otišao iz grada zbog ratnih dejstava, a nekolicina iskusnih stručnih ljudi je otišla u penziju. Trenutna organizaciona šema Arhiva je: 1. Odsjek za opće - pravne poslove i zaštitu građe izvan arhiva; 1.1. Služba za opće - pravne poslove; 1.2. Služba za stručni nadzor i zaštitu arhivske i registraturske građe u registraturama; 2. Odsjek za smještaj, korištenje i tehničku zaštitu arhivske građe i knjižnog fonda; 3. Odsjek za sređivanje i obradu arhivske građe; 4. Odsjek za naučno-istraživačku, izdavačku i kulturno-obrazovnu i propagandnu djelatnost; Arhiv trenutno ima 23 uposlenika, a kvalifikaciona struktura je: - 1 arhivski savjetnik - 1 viši arhivist - 8 arhivista - 1 arhivski tehničar I vrste - 8 arhivskih tehničara II vrste - 1 arhivski manipulant. Izražena su nastojanja, a i zakonska obaveza registratura je da arhivsku građu predaju u sređenom stanju. Arhiv djeluje u skladu sa važećim Zakonom [10]. S obzirom na količinu arhivske građe u ovom Arhivu, Odsjeku za sređivanje i obradu arhivske građe predstoji ogroman posao. Sređivanje građe jednog fonda je prva složena etapa, ali i dobar temelj za dalje arhivističke poslove: obradu i publikovanje građe. Sređivanje se uglavnom vrši po temeljnom arhivističkom principu provenijencije (poštovanje prvobitnog načina po kom je i nastajala dokumentacija) i u skladu sa usvojenim međunarodnim standardima. Samo sređen fond može se dalje arhivistički obraditi i pripremiti za naučnoistraživački rad. Odsjek za smještaj, korištenje i tehničku zaštitu arhivske građe i knjižnog fonda, tzv. „Služba depoa“, brine o 640 fondova i zbirki, odnosno 9.000 dužnih metara arhivske građe, koliko trenutno ima Istorijski arhiv Sarajevo i koja obuhvata period od sredine 16. do kraja 20. stoljeća.. Od toga je 410 fondova i zbirki sređeno i ima sumarne inventare, a za 125 fondova i zbirki su izrađeni analitički inventari. Zbog ovako velikog broja fondova, količine građe i informacija koje sadrži građa znatno se povećavao broj korisnika naših usluga, odnosno ljudi koji nam se obraćaju da bi ostvarili neko svoje pravo (iz radnog odnosa, školovanja, iz imovinsko - pravnih odnosa i sl.). Do sada je preko 21.500 građana Bosne i Hercegovine tražilo od nas neki oblik uvjerenja da bi ostvarili svoja prava. Povećava se i broj istraživača i naučnih radnika koji koriste građu naših fondova, zbirki i biblioteke. Služba za stručni nadzor i zaštitu arhivske i registraturske građe u registraturama, tzv. „vanjska služba“, ima prvenstveni zadatak da evidentira sve imaoce arhivske i registraturne građe, vrši nadzor i kontroliše primjenu zakonskih propisa iz oblasti arhivskog poslovanja u registraturama. Poslovi Vanjske službe su uglavnom kontrola arhivske i registraturne građe u registraturama kako bi ona kod njih bila dobro sređena. Dobro sređena i popisana arhivska građa kod imaoca je preduslov za kasniji lakši rad sa predmetnom građom u Arhivu. Ranije stihijsko preuzimanje nesređene arhivske i registraturne građe, preuzimanje u Arhiv samo da bi se građa sačuvala, prestalo je i nastoji se uvesti red u radu registratura, primjenom Zakona i redovnim kontaktom sa registraturama. Dok je poslovao pod nazivom Arhiv grada Sarajeva je vršio nadzor na teritoriji grada Sarajeva, zatim Sreza i šire okoline. Jedan period je pokrivao i područje Srednje Bosne sa zeničkim i travničkim okrugom. Od 1972. godine ponovo počinje sa radom arhiv u Travniku koji pokriva područje zeničkog i travničkog regiona. Od tada Arhiv grada Sarajeva vrši nadzor nad 26 opština sarajevske regije. Od 1984. godine počinje sa radom Opštinski arhiv Foča. Zajedno sa arhivskom građom sa tog područja, Istorijski arhiv Sarajevo predao je tom arhivu i kompletnu opremu (arhivske kutije, željezne police i sl.) kao i, po tada utvrđenim podacima, nadzor nad ukupno 382 registrature na 6 opština gornje-drinskog regiona. Do 1992. godine Istorijski arhiv Sarajevo pokrivao je svojom nadležnošću područje 10 opština grada Sarajeva, kao i 10 opština vangradskog područja. Arhiv sada pokriva područje Kantona Sarajevo u kome su evidentirane 1.753 registrature. JU Istorijski arhiv Sarajevo, ime koje danas nosi ova ugledna ustanova, bez obzira na sve nedaće koje su ga pratile od njegovog osnivanja do danas ostao je i opstao kao jedna od središnjih institucija arhivske djelatnosti koja je nezaobilazna za proučavanje naše historije, kulture, ekonomije, graditeljstva i drugih djelatnosti. Baština prikupljena i smještena u našim depoima neiscrpno je vrelo za istraživanje prošlosti, ali i temelj za razumijevanje savremenosti. Samo u dvadesetom stoljeću tri su rata prohujala ovim prostorom. Bilo je i nemara posjednika arhivske i registraturne građe, kao i drugih neprilika (požari, poplave) u pojedinim vremenskim razdobljima, pa je dosta arhivske građe nažalost uništeno ili otuđeno. Ono što je prikupljeno i pohranjeno u ovom Arhivu brižno se čuva da bi bilo dostupno svima. Arhiv je i pored svih nedaća, ostao utočište brojnim istraživačima prošlosti jer je on uistinu memorija prohujalih vremena. U proteklih 60 godina svoje djelatnosti Arhiv je dijelio sudbinu grada u kojem je osnovan. Unatoč brojnim iskušenjima, uspio je odoljeti svim izazovima vremena i sačuvati dostojanstvo profesionalne časti, iako je trud njegovih radnika bivao malo poznat javnosti. Doprinos Arhiva ogleda se i u brojnim publikacijama i drugim izdanjima nastalim na osnovu podataka koje čuvamo, kao i u njegovoj izdavačkoj djelatnosti. Izložbe, nastale na osnovu bogate i neponovljive arhivske građe, predstavljaju značajan segment kulturno-prosvjetne djelatnosti Arhiva, a priređivane su u različitim prigodama (jubileji, sjećanja na događaje, datume, ljude i sl.). Sačuvana građa Najstarija arhivska građa u našem Arhivu datira iz osmanskog perioda. U okviru tzv. Orijentalne zbirke sačuvano je preko 14.000 arhivskih jedinica. Ta arhivsko-rukopisno-štampana građa (na turskom, arapskom i perzijskom jeziku, te na bosanskom jeziku a pisana arapskim pismom), sastoji se od dokumenata, deftera (popisne knjige), sidžila (sudskih protokola), rukopisnih i štampanih knjiga, salnama (godišnjaka), takvima (kalendara), novina, časopisa, geografskih karata i slično. Ističe se kasniji prepis rukopisa "Elvasijjetu Ebu Hanife" (Oporuka Ebu Hanife koji je umro 767., tj. 150. godine po Hidžri). Najstariji originalni dokument je emer-nama iz 1532. godine Gazi Husrev-bega, bosanskog namjesnika najzaslužnijeg za urbani razvoj Sarajeva, koja predstavlja ukaz o slobodi vjeroispovjesti svih žitelja Sarajeva. Među defterima posebno je zanimljivo pet deftera sarajevskog saračkog esnafa iz godina 1726., 1750., 1777., 1789. i 1823. godine. Rijetkost među štampanim knjigama je "Kitab-ul-muhassas" - veliki rječnik arapskog jezika u 17 svezaka. Njega je napisao Ebul-Hasan b. Ismail u Španiji (umro 1065., odnosno 458. godine po Hidžri), a štampan je u Istanbulu od 1898. do 1902. godine. Rječnik spada među najvrijednija djela stare arapske filologije. Znatan broj od preko 1.000 orijentalnih manuskripata spada u remek - djela orijentalne kaligrafije i ornamentike. Ova Zbirka, po kvalitetu i kvantitetu građe, spada među najznačajnije zbirke orijentalne arhivske građe, odmah poslije zbirke orijentalne građe Gazi Husrev - begove biblioteke u Sarajevu, pa i na širim prostorima jugoistočne Evrope. Iz perioda austrougarske uprave u Bosni i Hercegovini (1878.-1918.) sačuvana je znatna količina arhivske građe, a posebno se ističu vrlo značajni fondovi: Vladin povjerenik za zemaljski glavni grad Sarajevo (1879.-1918.), Gradsko poglavarstvo Sarajevo (1879.- 1945.), Okružni i Kotarski/Sreski sud (1886.-1946.) i nekoliko vojnih sudova (1883.-1918.). Na teritoriji Sarajeva bilo je mnogo škola ali sačuvana je građa samo jednog broja školskih fondova, od kojih su posebno zanimljivi fondovi Prve i Druge muške realne gimnazije i Učiteljske škole u Sarajevu, kao i drugih srednjih i osnovnih škola. Značajna je i arhivska građa koja se odnosi na razne časopise, kulturna, prosvjetna i druga društva koja su djelovala u ovom razdoblju. Arhivska građa djelomično je na njemačkom i bosanskom jeziku, sređena je i dostupna istraživačima i znanstvenicima svih struka i usmjerenja. Ona je nezaobilazna u izučavanju historijskih, društvenih, kulturnih, prosvjetnih, ekonomskih, političkih i drugih segmenata na području Sarajeva, pa i u širim bosanskohercegovačkim prostorima. Arhivska građa nastala između Prvog i Drugog svjetskog rata (1918.-1941.) sačuvana je, također, u znatnoj količini. Tako je, primjera radi, sačuvan fond Trgovinsko-industrijske i Zanatske komore, koji sadrže i arhivsku građu iz austrougarskog perioda. Imamo i više fondova privrednih preduzeća značajnih za ekonomski razvitak Sarajeva. Iz perioda II svjetskog rata (1941.-1945.) sačuvana je arhivska građa Gradskog poglavarstva - Ureda za upravu židovskih nekretnina, Sarajevo (1941.- 1942.), zatim Rizničkog upraviteljstva - Ureda za podržavljeni imetak Sarajevo (1942.-1945.). Želimo napomenuti da se mnogi fondovi, nastali u ovom periodu u Sarajevu, nalaze i u drugim institucijama, često i izvan Bosne i Hercegovine. Ipak, najviše arhivske građe sačuvano je iz perioda bivše Jugoslavije (1945.-1992.). Najveći dio te građe odnosi se na privredna, trgovačka i zanatska preduzeća, te građu tadašnjih društveno-političkih organizacija, društava i udruženja. Sačuvana je građa sreskih i opštinskih komiteta Saveza komunista BiH, i to ne samo ona koja se odnosi na Sarajevo već i na šire područje (opštinski komiteti Breza, Fojnica, Hadžići, Ilidža, Kalinovik, Rogatica, Sokolac i Vareš). Također je sačuvana arhivska građa Sreskog komiteta Saveza omladine Sarajevo (1945.-1965.). S obzirom na to da je arhivska građa poslije 1945. godine planski prikupljana, ona je i cjelovitija, te se na osnovu nje može pratiti cjelokupni ekonomski, politički, društveni, kulturni i drugi oblici života Sarajeva. U toku agresije na Bosnu i Hercegovinu (1992.-1995.) i nakon njenog završetka intenzivno se prikuplja i obrađuje arhivska građa koja se odnosi na ovaj period. Posebnu vrijednost Istorijskog arhiva Sarajevo čine porodični i lični fondovi, među kojima se naročito izdvajaju fondovi poznatih sarajevskih porodica Despića, Ćurčića, Hadži-Ristić, Jeftanović, Miličević, Fadilpašić, Užičanin, Kreševljaković, Olbina i mnogih drugih. Iz zbirki koje se čuvaju u Arhivu treba posebno izdvojiti zbirku plakata (1878.-2008.), koja sadrži preko 2.800 primjeraka i zbirku od oko 2.300 fotografija (1878.-1945.). Fondovi raznih provenijencija obogaćuju se svakodnevno novom arhivskom građom i stvaraju se novi arhivski fondovi koji će u budućnosti biti nezaobilazni za izučavanje povijesti razvitka grada Sarajeva, pa i njegovog šireg okruženja. Vrlo rano Arhiv formira i biblioteku preuzimanjem jednog dijela bivše opštinske biblioteke u kojoj se mogu naći raritetne knjige o Bosni i Hercegovini pisane latinicom ili goticom, na latinskom, italijanskom, njemačkom i našem jeziku nastale u periodu od XVI do XIX vijeka, a štampane u Rimu, Veneciji, Beču, Zagrebu, ali i publikacije štampane u Vilajetskoj štampariji od 1867.-1870., kao i vrlo bogata zbirka periodike od 1850. godine i niz vrlo vrijednih knjiga stručnog i općekulturnog značaja. Treba imati na umu da količina, značaj i stanje građe u Arhivu, pa i u njegovoj biblioteci, zahtjevaju što hitniju i veoma temeljitu intervenciju u smislu tehničke zaštite, a to znači formiranje restauratorsko-konzervatorska, laboratorija za mikrofilmovanje, reprografiju i neizostavna knjigovenica.. U cilju zaštite i lakšeg korištenja, a nastojeći pratiti savremene trendove u razvoju moderne arhivistike, nabavljena je oprema i digitilizrana je većina orijentalnih rukopisa. Iako Arhiv trenutno ne posjeduje opremu za mikrofilmovanje, u saradnji sa Arhivom Bosne i Hercegovine, realizira se projekat stručne obrade i mikrofilmovanja fondova iz perioda 1941 – 1945. godina a relevantnih za proučavanje Holokausta. Imajući u vidu sve naprijed navedeno, jasno je zašto se ovaj Arhiv sa svojim fondovima, zbirkama i bibliotekom svrstava u ravnopravan položaj s institucijama kao što su Gazi Husrev-begova biblioteka (osnovana 1533. godine), Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine (koji je osnovan 1888. godine) kao i Arhiv Bosne i Hercegovine i zbog čega je sve više korisnika našeg blaga. Napomenimo još i to da se nakon objavljivanja monografije „Istorijski arhiv Sarajevo 1948-2008“ povodom 60 godina postojanja ove ustanove, Arhiv 14. januara 2009. godine preregistrovao iz JU Istorijski arhiv Sarajevo u JU Historijski arhiv Sarajevo.
|
Linkovi
UNESCO Archives Portal
Razglednice Sarajeva
